Atheïsten zijn verstandige mensen, maar…

Wanneer men mij vraagt of ik gelovig ben dan zeg ik ja. Wanneer men mij vraagt of ik ook twijfels heb, dan antwoord ik opnieuw volmondig met ja. Nu zijn er ook niet zo heel veel zaken waar ik zeker over ben. Waar ik wel zeker over ben is dat ik een meesterlijk twijfelaar ben. En ook God mag dus niet rekenen op mijn rotsvaste vertrouwen. Wat Hij vermoedelijk ook niet een probleem zal vinden, want kennelijk heeft Hij ook zo Zijn redenen om ons in een bepaalde mate in het ongewisse te laten. Want laten we wel zijn, een almachtige God heeft voldoende mogelijkheden om Zich dusdanig te manifesteren dat we niet om Hem heen kunnen. Ik geloof dat ik ook wel weet waarom Hij niet zo duidelijk aanwezig is. Maar daarover een andere keer meer. Nu wil ik het hebben over twijfel en zekerheid. En dan met name de zekerheid die ik heel vaak waarneem bij mensen die menen dat God niet bestaat; de atheïsten. En dan vooral de volgelingen van de evolutiebioloog Richard Dawkins. Die zijn me een portie star, daar valt gewoon niet mee te praten.

Noodlottige gevolgen?

Een mooi voorbeeld deed zich onlangs voor op Twitter. Iemand met de naam Positieve Atheïst vond het nodig om een nietszeggend citaatje van Dawkins in het twitterhok te gooien: “ ‘Wees dankbaar dat u een leven heeft, en geef uw ijdele en vooringenomen verlangen op naar een tweede.’-Richard Dawkins”. Ik mag dan een twijfelkont zijn, maar als ik zoiets lees is mijn twijfel totaal verdwenen, en weet ik plotseling alles heel zeker. Raar is dat, vermoedelijk heeft dat met hetzelfde verschijnsel te maken als dat mensen zich verenigen bij het waarnemen of veronderstellen van een gemeenschappelijke vijand. Mijn innerlijke twijfels zijn net allemaal verschillende mensjes met eigen gevoelens en gedachten die zich verenigen wanneer er een vijandig idee binnenkomt. In dit geval dus een idee van Dawkins. Maar het siert mij, vind ik, dat ik niet vijandig reageerde. Ik schreef heel relaxt en vriendelijk: ‘Ach, zullen we allemaal maar gewoon dat geloven waar we ons het beste bij voelen? Lijkt me niks op tegen’. Maar de evolutionaire betweter had er wel iets op tegen:’ Ook als dat geloven de ogen doet sluiten voor de realiteit, met alle noodlottige gevolgen van dien?’ Erg hè, de arrogantie en de oordelen druipen er af, dit is geen gelovige, bedacht ik, maar een sektariër. Ondanks mijn groeiende aversie gaf ik echter opnieuw beheerst antwoord: ‘Lijkt me een zin met meerdere drogredenen. Wat realiteit in dit verband is weet niemand, en noodlottige gevolgen hoeven er niet te zijn. Overigens heeft atheïsme ook zo zijn nadelen’. Keurig toch? Niet onvriendelijk maar wel to the point. Mijn twitterpartner dacht er kennelijk opnieuw anders over. Hij begon me te beledigen en gaf aan een verdere uitwisseling zinloos te vinden. Waarop ik vanzelfsprekend antwoordde dat ik het verstandig vond dat hij zich terug trok. Tja, wanneer iemand het zo op de spits drijft word ik ook vilein. Maar de Positieve Atheïst wilde meer slaag. Hij beledigde me opnieuw, en wat een rare zet, vervolgens feliciteerde hij me met mijn overwinning. Waarop ik natuurlijk niet kon laten om op te merken dat ik niet gewonnen had, maar hij wel verloren, namelijk van zichzelf.

So what?

Dit geval staat niet op zich. Sterker nog het komt heel frequent voor dat atheïsten nog feller tekeer gaan tegen het geloof van anderen. Waarom zouden ze dat nou toch doen? Hebben ze nou zoveel last van de buren die op zondagochtend naar de kerk gaan? Van mij mag de hele straat op zondagochtend naar de kerk, geen enkel probleem. En als de hele wijk of zelfs de hele stad waar ik woon op zondagochtend naar de kerk gaat, zal ik daar nog niet moeilijk over doen. Niet omdat ik zo verdraagzaam ben, maar omdat ik er gewoon geen last van heb. En ook als ze heel hard zingen in de kerk, of als de dominee lang van stof is, so what? Nee, ik snap niet waar die atheïsten zich zo druk over maken, en ook niet waarom.

Het kan natuurlijk zijn dat een aantal van hen in een gezin is opgegroeid waarin ze zich door de religieuze leefregels ernstig onvrij hebben gevoeld. Zeker, het is ook kloten wanneer je op zondag niet met je vriendjes mag spelen. Dat heeft natuurlijk diepe trauma’s veroorzaakt. Maar ja dan helpt het niet echt wanneer je op volwassen leeftijd afbreuk wilt doen aan het geloof van anderen. Dat lost je probleem niet op. Daarvoor moet je bij een therapeut zijn. En dat zullen verstandige atheïsten ook wel beseffen. Die worden geen militante bestrijders van het geloof om  hun eigen problemen daarmee uit de weg te gaan. En de meeste atheïsten zijn natuurlijk verstandig want het zijn mensen die over de materie hebben nagedacht. Immers, anders zouden zij geen atheïst zijn maar slechts onverschillig, en in dat geval zouden ze dus ook niet tegen het geloof kunnen zijn. Logisch nietwaar? Maar goed wat blijft er dan nog over aan motieven voor atheïsten om tegen het geloof te zijn. Laten we de Positieve Atheïst nog eens bij zijn kladden nemen; hij sprak over de noodlottige gevolgen van dien. Daarmee zal hij vermoedelijk bedoeld hebben, dat godsdiensttwisten nog wel eens tot geweld en bloedvergieten leiden. En dat is natuurlijk ook een punt dat nadere beschouwing eist. De evolutiebioloog en criticaster van het geloof Richard Dawkins zei hierover onder meer het volgende: ‘Velen bekijken religie als onschadelijke onzin. Misschien hebben geloven wel geen enkele basis in de realiteit maar, dachten we, wat schaadt het als sommige mensen zo’n troostend hulpje nodig hebben? De elfde september heeft dat allemaal veranderd. Geopenbaard geloof is geen onschadelijke onzin meer maar kan doodsgevaarlijke onzin zijn. Gevaarlijk omdat het een aantal mensen een onwankelbaar vertrouwen in hun eigen rechtschapenheid heeft gegeven. Gevaarlijk omdat het hen de valse moed geeft om zichzelf om te brengen waardoor het automatisch de normale remmingen om anderen te doden wegneemt. Gevaarlijk omdat het je leert mensen met een andere culturele achtergrond als vijanden te beschouwen. En gevaarlijk ook omdat we op de een of andere manier een vreemd respect, dat godsdienst boven alle normale kritiek verheft, opbrengen. Laten we er mee ophouden zo verdomd respectvol te zijn!’

Kijk dit kan ik nou niet geloven, dat een zogeheten wetenschapper de rampzalige gebeurtenissen op de elfde september er bij haalt om de totale islam en alle andere wereldreligies in diskrediet te brengen. Dan mis je toch echt elk gevoel voor verhouding. Allereerst omdat de 9/11 een daad was van een splintergroepering binnen de islam. Ten tweede omdat de daad niet alleen religieus bepaald was maar ook voortkwam uit een jarenlang opgebouwde haat jegens Amerika. Ten derde omdat er binnen veel groeperingen afsplitsingen kunnen ontstaan met extremere standpunten en een gewelddadige inslag. Het komt voor binnen religieuze, antireligieuze, links politieke, en rechts politieke groeperingen, en dus moeten we ook niet doen alsof het ontstaan van dergelijke afsplitsingen specifiek iets zegt over religies. Ideologieën zijn echter niet de enige bronnen van geweld. De hang naar macht is waarschijnlijk een veel belangrijkere factor.

Soms gaat de hang naar macht samen met een religieuze of politieke ideologie, maar ook heel dikwijls is het een persoonlijke doelstelling, die dan even zo vrolijk verpakt wordt in papier met een ideologische opdruk. Onderscheid maken wordt dan lastig.

Een belangrijke bijdrage aan het geweld in de wereld wordt echter ook geleverd door de criminaliteit. Criminelen baseren hun gedrag doorgaans niet op een ideologie. Bij criminele geweldsdelicten wordt doorgaans ook niet gekeken of de dader gelovig was of niet. Maar stel nou eens dat we dat wel zouden doen, hoeveel criminelen zouden er dan gelovig blijken te zijn? Waarbij we dan natuurlijk niet het geloof bepalen aan de hand van allerlei vage criteria zoals de bezochte school of het geloof van de ouders etc. Nee, we kijken dan enkel naar praktiserende gelovigen die elke zondag uit eigener beweging naar de kerk of de moskee gaan. Het lijkt me tamelijk voor de hand te liggen dat slechts een heel klein percentage van de criminelen echt praktiserend gelovig is. Hoeveel atheïstisch gelovigen extremistisch zijn of crimineel, is nog lastiger te zeggen, want bij criminele delicten wordt (helaas?) niet vermeld dat iemand atheïstisch is en atheïstische groeperingen bestaan er nauwelijks.

Een oordeel op grond van wat we zien

Een hoofdstuk apart zijn de barbaarsheden en oorlogen in Noord-Afrika. Daar zijn absoluut veel religieuzen betrokken. Het is echter wel heel lastig om daar onderscheid te maken tussen factoren als religie, cultuur, de conflicthaard Palestina,  en de invloed van de vreemde mogendheden in oorlogen die in de regio zijn uitgevochten. Het is een deel van de wereld dat duurzaam uit balans is en dat komt de vrede niet ten goede. Veelzeggend is in elk geval dat wanneer we bijvoorbeeld naar West-Europa, Australië of de Amerika kijken, delen van de wereld waar we geen andere ernstige conflictfactoren zien, we ook geen enkele goede reden vinden voor de gedachte dat religies een gevaar vertegenwoordigen. Zelfs zouden we kunnen vinden dat de joods christelijke cultuur in die landen de bakermat voor een vredevolle samenleving heeft gevormd. Veel van dit alles is natuurlijk lastig te meten en weer te geven in statistieken.  We moeten grotendeels een oordeel vormen op grond van wat we zien. En wat ook de belangrijke waarden binnen een religie zijn, elke religieuze beweging bestaat uit mensen, en mensen hebben de vervelende eigenschap dat zij af en toe onverstandige dingen te doen. Oftewel aan een gelovige is niks menselijks vreemd. Maar als gelovigen zich zo gedragen als in de westerse wereld op dit moment het geval is dan lijkt me dat het argument dat religie leidt tot meer geweld niet zo steekhoudend is. En ik heb zo’n vermoeden dat atheïsten dat eigenlijk ook wel beseffen, want atheïsten denken over dingen na, want anders zouden zij geen atheïst zijn maar slechts onverschillig. Blijft dus de vraag van het waarom staan, wat drijft (sommige) atheïsten om religie te willen bestrijden? Waarom willen zij anderen iets ontnemen waar deze zich goed bij voelen? Het intrigeert me bijzonder. De volgende keer dat ik weer de gelegenheid krijg om met zo’n militante atheïst in discussie te gaan zal ik toch eens beginnen met het stellen van deze vraag.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>