De onlustgevoelensindustrie

Geef een mens iets waar hij zich zorgen over kan maken of zich over kan opwinden, en je bent er van verzekerd dat je zijn/haar aandacht hebt. De homo sapiens is niet een heel positief ingesteld wezen. Er is nog nooit iemand van het menselijk ras aangetroffen die duurzaam tevreden was. Dat zou ook in strijd zijn met de menselijke natuur. Ons lijf is namelijk uitgerust met een ontevredenheidsorgaan. Nou ja, er is geen medisch wetenschapper die het betreffende orgaan zo zal aanduiden, maar het is wel een orgaan dat er voor zorgt dat we wat vaker last hebben van onlustgevoelens in de vorm van zorgen en angsten dan strikt genomen nodig zou zijn. Dat maakt het echter ook tot een orgaan dat ons kwetsbaar maakt voor negatieve beïnvloeding door sluwe reclamemakers, manipulatieve politici, en doortrapte mediamakers.

Snelle inschatting gevaar

De amygdala is een onderdeel van het limbische systeem en bestaat uit een amandelvormige kern van neuronen. De amygdala interpreteert informatie die afkomstig is van zintuiglijke waarnemingen, en bepaalt welke emotionele reactie daar op aansluit. Daarbij gaat echter de grootste aandacht uit naar gevaren, want bij gevaar moet er immers snel gereageerd kunnen worden. Ook maakt de amygdala bij de beoordeling van een situatie gebruik van het geheugen om in te kunnen schatten of een situatie gevaarlijk is. Is in het geheugen bijvoorbeeld opgeslagen dat slangen gevaarlijk zijn, dan wordt het lichaam binnen fracties van seconden in een totale staat van paraatheid gebracht om over te gaan tot vluchten of vechten bij het zien van een slang. Dit soort reacties gaan reflexmatig en bijna volledig automatisch via de hersenstam.

Tweerichtingsverkeer

De amygdala heeft echter ook invloed op de cortex en daarmee op ons denken. De sociaal psycholoog Jonathan Haidt schrijft hierover in zijn boek “De gelukshypothese”:

“Hij (de amygdala) reikt niet alleen naar beneden naar de hersenstam om een reactie op gevaar los te maken, maar ook tot de frontale cortex om je denken te veranderen. Hij beweegt het volledige brein tot een terugtrekreactie. Emotionele en bewuste gedachten zijn te vergelijken met tweerichtingsverkeer. Gedachten kunnen emoties veroorzaken (zoals wanneer je nadenkt over iets doms wat je hebt gezegd), maar emoties kunnen ook gedachten veroorzaken, voornamelijk door de mentale filters op te heffen die de daaropvolgende informatieverwerking beïnvloeden. Een opwelling van angst kan je extra waakzaam maken voor nog meer bedreigingen; je bekijkt de wereld door een filter dat alles wat twijfelachtig is eruit pikt als een mogelijk gevaar.”

Op een andere plek in zijn boek geeft Haidt enkele instructieve voorbeelden van hoe onze negatieve inslag ons beïnvloedt:

“Het grondbeginsel dat “aanleg tot negativisme” wordt genoemd, steekt overal de kop op in de psychologie. Bij interacties tussen gehuwden zijn er minstens vijf goede of constructieve handelingen nodig om de schade goed te maken die door elke kritieke of vernietigende handeling is veroorzaakt. Bij financiële transacties en kansspelen is het plezier van het winnen van een bepaald bedrag kleiner dan de pijn bij het verliezen van hetzelfde bedrag” en: “Steeds weer ontdekken psychologen dat de menselijke geest sneller, sterker en volhardender op slechte dingen reageert dan op gelijke mate van goede dingen”.

Onlustgevoelens een behoefte

We brengen dus heel veel tijd door met het zoeken naar dingen die niet deugen of die ons bedreigen. En als die niet voorhanden zijn dan maakt ons dat onrustig; ‘Er moet toch iets zijn wat niet in orde is’. En zo gauw we dus iets vinden wat niet in orde dan kunnen we ons daar op richten en klopt ons leven weer. Met andere woorden onlustgevoelens zijn een behoefte. En rond die behoefte is in onze samenleving een hele industrie ontstaan; de onlustgevoelensindustrie, oftewel een industrie die mensen bewust maakt van hun onlustgevoelens, die aanwakkert (voorziet in de behoefte), en ze exploreert oftewel uitbuit.

Iets om ons druk over te maken

Het is misschien even wennen om onlustgevoelens als een behoefte te zien. We kunnen het echter  heel goed bij onszelf waarnemen. Meestal op momenten dat alles in orde lijkt. We kunnen dan onrustig worden zonder te weten waarom. Er mist iets maar wat? Er is een gevoel van verveling, van saaiheid, van doelloosheid, van wat nu? Een rondgang door het huis kan dan bijvoorbeeld in de behoefte voorzien wanneer we iets vinden wat niet in orde is. Ha, ha, er is iets niet in orde, er is iets om ons druk over te maken, er moet iets opgelost worden, work to do! Wat ook kan helpen is een krant lezen of een nieuwsprogramma op tv kijken. Er komt dan wel iets langs wat in onze behoefte voorziet, en waar we ons druk over kunnen maken. Een politicus die weer iets lulligs over buitenlanders heeft gezegd, een corruptieschandaal, de stijgende werkeloosheid, daling van de aandelenkoersen, de vluchtelingen die ons land binnenstromen….  De media voorzien in een belangrijke mate in de behoefte aan onlustgevoelens door meer aandacht te hebben voor spannende items zoals gewelddadigheden, ongelukken, catastrofes, en dingen die niet goed gaan dan voor positieve gebeurtenissen. Ellende verkoopt gewoon beter. In media waar ook de mogelijkheid wordt geboden om  te reageren op een forum wordt dat goed zichtbaar; de fora zijn heel dikwijls een open riool van onlustgevoelens.

negatieve media

De eerste tegenpartij

Reclame- en marketingafdelingen maken ook volop gebruik van het principe van de behoefte aan onlustgevoelens. Vooral natuurlijk door ons het (onlust)gevoel te geven dat er iets aan ons leven ontbreekt. Niet dat ze roepen: ‘Koop bij ons je onlustgevoelens’, nee, er worden beelden beschreven of getoond die laten zien dat we gelukkiger zouden kunnen zijn wanneer we…. De eigenlijke boodschap is dat je wereld nu niet in orde is, en wel in orde zal zijn wanneer je product x of y aanschaft. Politici zijn daar ook heel bedreven in, en dan vooral wanneer ze in de oppositie zitten. Van het regeringsbeleid deugt natuurlijk  nooit iets, en rampspoed is het enige wat we er van mogen verwachten. De SP was de eerste Nederlandse politieke partij die de onlustgevoelens ook openlijk cultiveerde door zichzelf een tegenpartij te noemen, appellerend aan de nijd die er in de samenleving bestond, en die er natuurlijk ook altijd zal zijn. En dan vooral de nijd van het armere deel van de samenleving, ten aanzien van het rijkere deel.

Het antwoord van de andere kant kwam van Pim Fortuyn. Hij voorzag echter niet in de behoefte aan onlustgevoelens door zich te richten op welstandsklassen, maar door zich af te zetten tegen andere culturen, en dan vooral de Arabisch/islamitische cultuur. Daar bleek ook veel behoefte aan te bestaan, vooral ook omdat dit onlustgevoel er in de tolerante Nederlandse samenleving in de jaren voor Fortuyn niet zo mocht zijn.

Waarom is de burger boos?

Na de dood van Fortuyn dook Wilders in het gat, en waar de SP en Fortuyn meesters waren in het voorzien in de behoefte aan onlustgevoelens, was en is Wilders een grootmeester. Wilders is door sommige collega’s een briljant politicus genoemd, maar dat valt denk ik nogal tegen. Wilders is vooral heel bedreven in het aanwakkeren van onlustgevoelens door tamelijk fictieve bedreigingen te benoemen, en ze vervolgens te dramatiseren en aan te wakkeren. Er is al veel gezegd en geschreven over de onderbuikgevoelens van de aanhang van de PVV, maar waar het in feite om gaat is dat de partij de behoefte aan onlustgevoelens bevredigt en in stand houdt. Het is natuurlijk moeilijk objectief meetbaar, maar het lijkt er op dat de onvrede van de Nederlandse burger sinds de komst van de PVV sterk is gegroeid. Het inspireerde de historicus Maarten van Rossum in elk geval om een boekje te schrijven met de titel ‘Waarom is de burger boos?’. En het hoeft niet te verrassen dat boekje gaat voornamelijk over Fortuyn en Wilders.

Stemming makende verslaggeving

Parallel aan de successen van Fortuyn en Wilders kwam er ook een stroming in de journalistiek op gang die inspeelde op de bevrediging van de behoefte aan onlustgevoelens. Weblog Geenstijl verscheen en enige tijd later ook Powned/Pownews. Deze media kenmerken zich door een sterk negatieve benadering met een focus op: religieus extremisme, de linkse Gutmensch, politieke correctheid, het slappe optreden van justitie, de algehele onbetrouwbaarheid en het (vermeende) falen van politici, rellen en schandalen, het wegzetten van instanties als de spoorwegen, milieupartijen, de antirooklobby, Buma/Stemra en Brein, stemmingmakende verslaggeving rond bijvoorbeeld pedofilie en tbs’ers etc. etc.  Wat dit allemaal oplevert aan onlustgevoelens valt waar te nemen op het forum van Geenstijl, waar de reaguurders zich te buiten gaan aan het bruuskeren, besmeuren, in de grond trappen, beledigen, van degenen die door de redactie aan de schandpaal zijn genageld.

Bloeiende en lucratieve bedrijfstak

Door de SP, Fortuyn, Wilders en media als Geenstijl en Pownews is het totale journalistieke landschap beïnvloed. Ook de mainstream media hebben ontdekt dat er aandacht te verkrijgen is met de bevrediging van de behoefte aan onlustgevoelens. Iedereen plukt zo zijn graantje mee van deze bloeiende, en lucratieve bedrijfstak die zich verzekerd weet van optimale omstandigheden. Door o.m. de nasleep van crisis, de instabiele situatie in Turkije, de oorlogen in Irak en Syrië,  de hoog oplopende verdeeldheid over hoe met vluchtelingen om te gaan, nemen gevoelens van onzekerheid en onveiligheid toe. Dat zorgt voor een stevige bries in de zeilen van de marketing van de onlustgevoelens industrie. Onvrede en onlustgevoelens worden daardoor gezaaid in een vruchtbare bodem, en vormen snel weer zichzelf verspreidend zaad. Het leidt er helaas niet toe dat onze samenleving er beter van wordt. Het roept agressie op en zaait verdeeldheid, zorgt voelbaar voor haat en nijd. Niet voor niks werd de ongekroonde koning van de onlustgevoelens Geert Wilders onlangs weer tot politicus van het jaar gekozen. Daarnaast is het natuurlijk ook een bedreigend gevoel, dat er een industrie bestaat die zich tot doel stelt om onze onlustgevoelens te versterken en uit te buiten.  En als je je dan realiseert dat meer dan een miljoen Nederlanders antidepressiva gebruiken, bah… Maar we zijn niet machteloos, we kunnen ons er tegen wapenen. Hoe? Door een beetje meer argwanend te worden jegens de representanten van de onlustgevoelens industrie, te besluiten dat we ons niet laten manipuleren, en door de baas blijven over onze eigen gevoelens. Kom in verzet, en pantser je amygdala. Positief denken en af en toe wat mindfulness kan daarbij helpen, zo is inmiddels genoegzaam bekend. Luisteren naar Wilders, bezoeken van de website van Geenstijl, en kijken naar Powned moet in elk geval ernstig worden ontraden. Van deze onthouding zijn geen negatieve bijwerkingen bekend.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>